Jubilee Campaign

Nigeria: Een natie op weg naar totale genocide?

Deze foto werd door Jubilee Campaign gemaakt in Kano waar huizen en bedrijven door moslim extremisten zijn vernietigd, kerken in brand zijn gestoken en veel Christenen zijn omgekomen door het geweld. Na het nemen van de foto moest de camera worden verstopt vanwege bedreigingen door omstanders.

Op 7 februari arriveerde een onderzoeksteam van Jubilee Campaign in de Nigeriaanse hoofdstad Abuja om informatie te vergaren en de situatie in de noordelijke regio goed te kunnen beoordelen. De verzengende hitte van Abuja stond in schril contrast met de vrieskou van Washington D.C. Hoewel ze negentien en een half uur in het vliegtuig gezeten hadden, wilde het team snel aan de slag. Dit was tenslotte geen safari. Integendeel, elk lid van de groep was er ten volle van doordrongen dat dit wel eens de tien meest slopende en hartverscheurende dagen van hun leven konden worden.

In de loop van 2011 waarschuwde Jubilee Campaign regelmatig iedereen die het horen wilde voor een alsmaar toenemende kans op een uitbarsting in het noorden van Nigeria. Het toenemende geweld was de exponent van een onderhuidse spanning van religieus extremisme, die al voelbaar was sinds 1999, het jaar waarin er weer een burgerregering aan de macht kwam in Nigeria. We vreesden dat het ergste nog moest komen.

Officiële cijfers geven aan dat er in de twaalf jaar tussen 1999 en 2011 meer dan 13.000 mensen om het leven gekomen zijn bij religieus getint geweld. Deze cijfers zijn hoogstwaarschijnlijk een te lage schatting van het werkelijke aantal slachtoffers en over al deze misdaden is nog altijd geen recht gesproken. Helaas heeft de Nigeriaanse regering niet onderkend dat het conflict door het onbestraft laten van deze misdaden alleen maar verder uit de hand is gelopen. Onze ongerustheid werd gebagatelliseerd, zowel door de Nigeriaanse regering als door de Amerikaanse overheid, die voor de olietoevoer in hoge mate afhankelijk is van Nigeria. Men liet ons weten dat deze conflicten ten diepste ‘slechts’ een etnisch karakter hadden. Door de grote verscheidenheid aan etnische groepen in Nigeria zouden deze conflicten zich voornamelijk op plaatselijk niveau voordoen, zonder de stabiliteit van Nigeria als geheel – of op zijn minst die van het olieproducerende zuiden – te ondermijnen.

Het jaar 2012 was slechts enkele dagen oud toen een woordvoerder van de islamitische extremistische groepering Boko Haram een videoband vrijgaf waarin werd opgeroepen om het noorden van het land te ‘zuiveren’ van christenen. Dit was de aanleiding tot de uitbarsting die Jubilee Campaign vreesde. Het overduidelijk religieuze karakter van de oproep maakte dat de moordpartijen in het noorden ver uitstegen boven het niveau van puur lokale etnische conflicten. Alleen al in januari kwamen meer dan driehonderd mensen – voornamelijk christenen – om het leven bij aanslagen in de gehele noordelijke regio. De meest bloedige en geraffineerde aanslagen werden uitgevoerd door leden van Boko Haram zelf, maar het geweld werd gekopieerd door inwoners die zich lieten inspireren door de haatzaaiende boodschappen van Boko Haram, zonder dat de etnische achtergrond van de slachtoffers een rol speelde.
We ondervroegen bijvoorbeeld de leiders van een groep ontheemden uit de provincie Yobe, in het uiterste noorden. Het belangrijkste onderwerp van ons gesprek met deze ontheemden uit Yobe waren de methoden die werden gebruikt om mensen op de vlucht te jagen. De leiders vertelden hoe woningen van christenen werden voorzien van een graffiti-merkteken, zodat plegers van aanslagen konden zien waar christenen woonden. Tot de verschillende merktekens behoorden graffiti-teksten met het Arabische woord Kitab (کتاب), dat ‘boek’ betekent. Hiermee refereerden ze aan de beschrijving uit de Koran, waarin christenen en joden ‘Volkeren van het Boek’ worden genoemd.

Tijdens het bezoek ontmoette het team van Jubilee Campaign veel slachtoffers die kampen met psychische trauma’s zoals dat ook het geval is bij deze vrouw uit de Yobe.De getuige vertelde ons dat de aanvallers ‘s nachts kwamen en dat ze elk huis aanvielen dat was voorzien van een christelijk merkteken. Hoewel de aanvallers geweren bij zich droegen, gebruikten ze liever kapmessen. Ze waren bang dat te veel lawaai de militairen zou alarmeren die de verantwoordelijkheid op zich hadden genomen om wraak te nemen op aanslagen in Potiskum en Damaturu, waar deze ontheemden oorspronkelijk vandaan kwamen. De ontheemden vertelden ons dat hun belagers het vooral voorzien hadden op christelijke mannen en jongens; vrouwen doodden ze alleen als dat nodig was. Deze methoden waren duidelijk afgeleid van manieren om gebieden etnisch te zuiveren. Maar in dit geval werden ze toegepast door moslimleden van een etnische groep die hiermee de christelijke leden van hun eigen bevolkingsgroep uitmoordden. Hoewel christenen ook in het verleden te maken kregen met discriminatie, neigden inheemse groepen ertoe zich te verenigingen rond een gemeenschappelijke stam-identiteit. Maar in Yobe – en wellicht elders – heeft etniciteit nu plaats gemaakt voor religieuze identiteit, zelfs zodanig dat moslims hun toevlucht zoeken tot methoden van etnische zuivering tegen de christelijke leden van hun eigen etnische groep. Dit wil overigens niet zeggen dat etnische tegenstellingen geen rol meer spelen in dit conflict. Maar het maakt het voor moslim-extremisten gemakkelijker om groepen mensen te kwalificeren als christenen, die je dus mag discrimineren en doden. Zo is bijvoorbeeld het volk van de Sayawa in Tafawa Balewa, in het zuiden van Bauchi, het mikpunt van discriminatie omdat het bekend staat als een bevolkingsgroep die voor 99 procent uit christenen bestaat. De meerderheid in de provincie Bauchi is moslim en sinds het herstel van de democratie hebben moslims het niet alleen in de volksvertegenwoordiging voor het zeggen, maar ook op vrijwel elk hoge post in de regering.

Sinds 1999 wordt de provincie Tafawa Balewa op een mysterieuze manier over het hoofd gezien bij onderhouds- en herstelwerkzaamheden aan het wegennet. Zelfs schoolgebouwen worden niet onderhouden en vaak uit voorzorg gesloten, om nooit meer heropend te worden. Leidinggevenden in de gemeenschap van Tafawa Balewa stelden in onze gesprekken, dat de staat doelbewust christelijke scholen stigmatiseert als reactie op het juridische activisme van de vorige generatie Sayawa, die de meest belezen en best opgeleide bevolkingsgroep in heel Bauchi was.

“We zijn voldoende opgeleid om onze rechten te kennen en moedig genoeg om ervoor op te komen. En dàt is onze fout”, zei een van de geïnterviewde leiders tijdens een gesprek. Het volk van de Sayawa vormt een schrijnend voorbeeld van de misstanden in het noorden van Nigeria. Toen ze te maken kregen met discriminatie en geweld, zochten christenen hun recht door zich tot de rechterlijke macht te wenden. Maar ze werden alleen maar geconfronteerd met méér onrecht en toenemend geweld, gebaseerd op een godsdienstige tegenstelling die steeds groter wordt.

Het onderzoeksteam van Jubilee Campaign ervoer de spanning aan den lijve in de noordelijke stad Kano, een van de grootste handelscentra in het noorden van Nigeria. Het is tevens de plaats waar de bloedigste aanslag tot dusver plaatsvond, waarbij op één dag meer dan 180 mensen om het leven kwamen. Hoewel de nieuwsberichten stellen dat het geweld zonder onderscheid des persoons had plaatsgevonden, ondervonden we tijdens onze reis dat de oproerlingen van Boko Haram veel moeite deden om christenen te identificeren en de vermoorden, in het bijzonder christenen die voor de overheid werken.
We begaven ons naar de barakken die het doelwit waren geweest van de aanslagen en vroegen om binnengelaten te worden. We wilden enkele christelijke gezinsleden bezoeken die de aanslagen hadden overleefd. Toen de dienstdoende wacht – een moslim – hoorde dat we christenen waren, liet hij ons niet toe en weigerde ons verzoek door te spelen naar zijn meerderen. In plaats daarvan zette hij zijn geweer op scherp en eiste dat we ons op het politiebureau zouden melden. We werden drie uur in hechtenis gehouden, alleen omdat we gevraagd hadden om te worden toegelaten!

Het meest problematische aspect was echter de duidelijk zichtbare tegenstelling tussen moslims en christenen binnen de politiemacht. Moslimleden bij de politie beschouwden christelijke buitenlanders duidelijk als een gevaar. In zekere zin nóg verontrustender was de reactie van de christenen onder het politiepersoneel: ze wisten werkelijk niets van ons afgezien van het feit dat we christenen waren, en toch merkten we aan alles dat ze duidelijk op onze hand waren en tégen de moslims die bij de politie werken.

Deze duidelijke tegenstelling binnen de politieorganisatie illustreerde eens te meer dat de gebeurtenissen in het noorden van Nigeria geen op zichzelf staand etnisch conflict zijn. De religieuze tegenstelling gaat de beperkingen van een etnisch conflict te boven en zelfs op dit moment graaft men zich in. Dit wil niet zeggen dat een religieuze oorlog in Nigeria onvermijdelijk is, maar wèl dat de internationale gemeenschap – en dan met name de landen die belang hebben bij Nigeria – nu in actie moeten komen om een religieuze oorlog met de kans op genocide te voorkomen.

Het team van Jubilee Campaign vertrok op 17 februari uit Nigeria, met voldoende verhalen en gegevens om meerdere boeken mee te vullen. Bij verscheidene ontmoetingen kregen we letterlijk hele boekdelen mee waarin de discriminatie en het geweld tegen diverse bevolkingsgroepen in het noorden tot in detail uit de doeken werden gedaan. Deze drie verhalen vormen slechts het topje van de ijsberg van wat we allemaal te weten kwamen. Er valt zoveel te vertellen en er is zo weinig tijd.

De vele vooroordelen en grote doses scepsis waar Jubilee Campaign tegenaan liep in haar pogingen om de tot zwijgen gebrachte christelijke minderheid in het noorden van Nigeria een stem te geven, tonen aan dat zij die in Nigeria het meest te verliezen hebben gewoon niet willen horen wat we te zeggen hebben. We krijgen het ongemakkelijke gevoel dat we gelijk krijgen als we alleen maar afwachten en lijdzaam toezien hoe het escalerende geweld zal leiden tot destabilisering van het land. Toch telt de christelijke minderheid in Nigeria meer dan 25 miljoen mensen. Alleen al de hoge prijs van vele mensenlevens die moet worden betaald als de situatie in Nigeria uit de hand loopt, dwingt ons ertoe om ons hiertegen uit te spreken. We hebben hen gezien, hun verhalen aangehoord en we kunnen hen niet negeren.